Podpisz petycję, żeby pokazać decydentom, że nie zgadzamy się na łamanie praw dziecka!

Od 1 stycznia br. obowiązują w Polsce przepisy, które umożliwiają pozbawianie wolności dzieci wyłącznie dlatego, że szukały w naszym kraju bezpieczeństwa i złożyły wniosek o ochronę międzynarodową. Zmiany zostały wprowadzone “po cichu”, bez konsultacji społecznych.

Nowe przepisy pozwalają na umieszczanie w strzeżonych ośrodkach dzieci ubiegających się o status uchodźcy, które nie mają w Polsce rodziców ani opiekunów prawnych (tzw. małoletni bez opieki). W praktyce oznacza to zamykanie ich w ośrodkach o charakterze izolacyjnym, przypominających więzienia.

Apelujemy do Sejmowej Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych o:

• podjęcie inicjatywy ustawodawczej zmierzającej do przywrócenia przepisów gwarantujących dzieciom należną im opiekę i ochronę;

• zażądanie od Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji szczegółowych wyjaśnień dotyczących trybu oraz okoliczności wprowadzenia nowych regulacji.

Kim są tzw. małoletni bez opieki?

Dzieci te przybywają do Polski m. in. z Somalii, Afganistanu, Sudanu i Etiopii. Najczęściej mają od 15 do 17 lat. Uciekają przed wojną, prześladowaniami, przymusowym wcielaniem do wojska lub bojówek, a także przed przymusowymi małżeństwami. Wiele z nich straciło rodziców lub najbliższych. Ich marzeniem jest bezpieczeństwo i możliwość chodzenia do szkoły.

Badania jednoznacznie wskazują, że pozbawianie dzieci wolności z powodu migracji (tzw. detencja migracyjna) ma poważne, długofalowe i negatywne skutki dla ich zdrowia psychicznego. Detencja pogłębia traumę, zwiększa ryzyko depresji oraz wystąpienia zespołu stresu pourazowego (PTSD).

Ponad 10 lat temu udało się doprowadzić do zmiany prawa, tak aby zakazywało ono detencji dzieci bez opieki. Regulacje wprowadzone w 2025 roku to krok wstecz w ochronie praw dziecka w Polsce.

Jak wprowadzono te zmiany?

Zmiany w prawie zostały wprowadzone podczas posiedzenia Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych w dniu 7 października 2025 r., z inicjatywy ówczesnego wiceministra Macieja Duszczyka.

Nie zostały one poddane konsultacjom z Rzecznikiem Praw Dziecka, Rzecznikiem Praw Obywatelskich ani organizacjami pozarządowymi. Poprawka została zgłoszona na etapie prac komisji, bez wcześniejszego ujęcia jej w uzasadnieniu projektu ustawy.

Co więcej, sposób przedstawienia nowych regulacji nie oddawał powagi proponowanych zmian. Członkowie i członkinie Komisji nie zostali poinformowani o rzeczywistych konsekwencjach przepisów dla dzieci ani o ich niezgodności z prawem międzynarodowym.

Z zapisów obrad Komisji wynika, że przewodnicząca zadała pytanie, czy proponowane zmiany mają jedynie charakter doprecyzowujący zasady postępowania wobec małoletnich bez opieki. Wiceminister Duszczyk nie zdementował tej interpretacji ani nie poinformował, że zmiany te w sposób fundamentalny ograniczają ochronę praw dzieci i wprost prowadzą do możliwości ich detencji.

Domagamy się od Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśnień, dlaczego posłowie i posłanki nie zostali rzetelnie poinformowani o skutkach wprowadzanych zmian.

Naruszenie standardów międzynarodowych

Zdaniem prawników Stowarzyszenia Interwencji Prawnej nowe regulacje naruszają międzynarodowe standardy ochrony praw dziecka, w tym Konwencję o prawach dziecka oraz Europejską Konwencję Praw Człowieka. Są przede wszystkim jednak niezgodne z art. 11 ust. 3 dyrektywy 2013/33/UE, który stanowi, że małoletni bez opieki mogą być umieszczani w strzeżonym ośrodku wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach. Nowo ustanowione przepisy stoją w sprzeczności z ww. przepisem, nie wprowadzając tego istotnego ograniczenia.

Na to, że strzeżone ośrodki dla cudzoziemców nie są miejscami dla dzieci, wskazują również międzynarodowe instytucje i organy. We wspólnym wystąpieniu generalnym nr 4 (2017) Komitetu do Spraw Ochrony Praw Wszystkich Pracowników - Migrantów i Członków ich Rodzin oraz nr 23 (2013) Komitetu Praw Dziecka wskazano, że dzieci nigdy nie powinny być pozbawiane wolności ze względów migracyjnych. Jest to bowiem sprzeczne z zasadą zabezpieczenia najlepszego interesu dziecka.

We wszystkich dotychczasowych sprawach przeciwko Polsce, które zawisły przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, Trybunał wskazywał, że Polska narusza prawa człowieka w stosunku do dzieci właśnie przez umieszczanie ich w strzeżonych ośrodkach (Bistieva i inni p. Polsce). Choć sprawy te dotyczyły dotąd rodzin z dziećmi, istnieją poważne podstawy, by oczekiwać analogicznych rozstrzygnięć w odniesieniu do małoletnich bez opieki, w tym zasądzania zadośćuczynień.

Źródła:

• Ustawa z dnia 21. 11. 2025 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach i niektórych innych ustaw, Art 3, pkt 15) https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20250001794/T/D20251794L.pdf

• Zapis przebiegu posiedzenia Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych, w dn. 07. 10. 2025 r.: https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/biuletyn.xsp?skrnr=ASW-72

• Priestley, I. et. al. ‘The impact immigration detention on children’s mental health: systematic review’ (The British Journal of Psychiatry, 2025); https://www.sydney.edu.au/news-opinion/news/2025/04/16/immigration-detention--no-safe-forms-for-children--research-show.html

• Wspólne wystąpienie generalne nr 4 (2017) Komitetu do Spraw Ochrony Praw Wszystkich Pracowników - Migrantów i Członków ich Rodzin oraz nr 23 (2013) Komitetu Praw Dziecka: https://www.ohchr.org/en/documents/general-comments-and-recommendations/joint-general-comment-no-4-cmw-and-no-23-crc-2017

• Bistieva i inni p. Polsce, wyrok z dnia 10 kwietnia 2018 r., skarga nr 75157/14, para. 78 – 88; Bilalova i inni p. Polsce, wyrok z dnia 26 marca 2020 r., skarga nr 23685/14, para. 79 – 82; A.B. i inni p. Polsce, wyrok z dnia 4 czerwca 2020 r., skarga nr 15845/15 i 56300/15, para. 48 – 49